Acta diurna
Aktuality
Sessiones
Proposita nostra
Moderatores
Moderatores honoris causa
Symbolae
Textus
Lingua Latina per se illustrata
Učebnice latiny
Studium v zahraničí
Semináře a kongresy
Živá latina na internetu
Nexus/Odkazy
Esne oblitus verbi arcani?

 

                ---------------------               
           Circulus Latinus Pragenus
                     commendat:

                     Academiam
            c. n. VIVARIVM NOVUM

               

                             et

               Gregem histrionum
                     c. n. LVPA  

             

                ---------------------

                         CLP in:

             


Scribas ad nos
Erasmi Rot. colloquium de captandis sacerdotis adnotat. instructum (sessiones XVII et XVIII)
Georgius A. Laminarius   

De captandis sacerdotis

Personae: Pamphagus, Cocles.

Pa. Aut parum prospiciunt oculi, aut Coclitem veterem compotorem meum video.
Co. Imo nihil te fallunt oculi tui: vides sodalem ex animo tuum. Nulla cuiquam erat spes reditus tui, qui tot annos abfueris, ignaris omnibus quae te terrarum haberet regio. Sed unde? dic, quaeso.
Pa. Ab antipodibus1).
Co. Imo ab insulis, opinor, Fortunatis.
Pa. Gaudeo, quod agnoveris sodalem tuum: nam verebar, ne sic domum redirem, quemadmodum rediit Ulysses.
Co. Quonam pacto rediit ille?
Pa. Nec ab uxore est agnitus. Solus canis iam vetulus, mota cauda dominum agnovit.
Co. Quot annos ille domo abfuerat?
Pa. Viginti.
Co. Tu plures abfuisti: nec tamen fefellit me tua facies. Sed quis isthuc narrat de Ulysse?
Pa. Homerus.
Co. Oh, ille, ut aiunt, pater est omnium fabularum. Fortassis uxor interim asciverat taurum2) alium, et idcirco non agnovit UIyssem suum.
Pa. Imo nihil illa castius: sed Pallas addiderat Ulyssi senium, ne posset agnosci.
Co. Qui tandem agnitus est?
Pa. E tūberculo, quod habebat in digito pedis: id animadvertit nutrix iam admodum anus, dum illi pedes lavat.
Co. O curiosam lamiam3)! Et tu miraris, si ego te agnovi ex isto tam insigni naso?
Pa. Nihil me poenitet huius nasi.
Co. Nec est, cur poeniteat, quum organum tibi sit ad res tam multas utile.
Pa. Ad quas?
Co. Primum ad exstinguendas lucernas erit cornu vice.
Pa. Perge.
Co. Deinde si quid hauriendum erit e cavo profundiore, fuerit loco promuscidis4).
Pa. Papae!
Co. Si manus erunt occupatae, licebit uti vice paxilli5).
Pa. Etiamne amplius?
Co. Conducet excitando foculo, si defuerit follis6).
Pa. Belle narras. Quid praeterea?
Co. Si lumen officiat scribenti, praebebit umbraculum.
Pa. Ha ha he: est praeterea, quod dicas?
Co. In bello navali praebebit usum harpagonis7).
Pa. Quid in bello terrestri?
Co. Erit loco clypei.
Pa. Quid deinde?
Co. Findendis lignis erit cuneus8).
Pa. Probe. Co. Si praeconem agas, erit tuba: si classicum canas, cornu: si fodias, ligo: si metas, falx9): si naviges, ancora: in popina fuerit fuscina: in piscando hamus10).
Pa. O me felicem! Nesciebam me circumferre tam ad multa conducibilem supellectilem.
Co. Sed quis interim terrarum angulus te habuit?
Pa. Roma.
Co. At qui fieri potuit, ut in tanta luce nemo te sciret vivum?
Pa. Imo nusquam magis latent boni viri; adeo, ut saepe clarissima luce neminem videas in frequenti foro.
Co. Redis igitur nobis onustus sacerdotiis.
Pa. Venatus equidem sum sedulo: at parum favit Delia. Nam complures illic piscantur hamo, quod dici solet, aureo.
Co. Stultum piscandi genus.
Pa. Et tamen pulchre succedit nonnullis. Sed non omnibus feliciter cadit haec alea.
Co. An non insigniter stulti sunt, qui plumbum commutant auro?
Pa. Sed non intelligis, in plumbo sacro venas auri subesse.
Co. Quid igitur? redisti nobis nihil aliud, quam Pamphagus?
Pa. Non.
Co. Quid igitur?
Pa. Lupus hians.
Co. Felicius redeunt, qui asini redeunt, sacerdotiorum sarcina graves. Cur mavis sacerdotium, quam uxorem?
Pa. Quia mihi placet otium. Arridet Epicurea vita.
Co. At mea sententia suavius vivunt, quibus est lepida puella domi, quam complectantur, quoties libet.
Pa. Sed adde, nonnunquam quum non libet. Amo voluptatem perpetuam. Qui ducit uxorem, uno mense felix est: cui contingit optimum sacerdotium, in omnem usque vitam fruitur gaudio.
Co. Sed tristis est solitudo: adeo ut nec Adam suaviter victurus fuerit in Paradiso, nisi Deus illi adiunxisset Evam.
Pa. Non deerit Eva, cui sit opulentum sacerdotium.
Co. Sed voluptas non est voluptas, quae cum mala fama, malaque conscientia coniuncta est.
Pa. Verum dicis: et idcirco mihi in animo est, confabulatione librorum solitudinis taedium fallere.
Co. Istis quidem sodalibus nihil iucundius. Sed redisne ad tuam piscationem?
Pa. Redeo, si liceat parare novam escam.
Co. Aureamne, an argenteam?
Pa. Utramlibet.
Co. Bono animo es; pater suppeditabit.
Pa. Nihil illo tenacius. Nec crediturus est denuo, quum intellexerit, mihi sortem etiam perisse.
Co. Verum ista lex est aleae.
Pa. Sed ille non delectatur hac alea.
Co. Si pernegabit ille, commonstrabo tibi, unde possis quantum voles pecuniae sumere.
Pa. Tu vero mihi voluptatem narras: age monstra; iam cor mihi salit.
Co. In promptu est.
Pa. Nactus es thesaurum aliquem?
Co. Si nactus essem, mihi nactus essem, non tibi.
Pa. Si queam corradere11) centum ducatos, revixerit spes.
Co. At ego tibi commonstro, unde possis haurire centum millia.
Pa. Quin tu igitur me beas? Ne diutius eneca. Dic, unde?
Co. Ex asse Budaei. Illic reperias innumeras myriades, sive auream malis monetam12), sive argenteam.
Pa. Abi, quo dignus es, cum tuo ioco. Illinc tibi resolvam, quod debuero pecuniae.
Co. Resolves, sed quod illinc tibi numeraro.
Pa. Age, novi nasum tuum.
Co. At mihi prae te nasus13) est nullus.
Pa. Imo nihil te nasutius14). Nihil es nisi nasus. Ludis in re seria. Hac in re ringi possim citius, quam ridere. Res gravior est, quam ut ridere libeat. Tu si hic esses, non luderes. Sum tibi ludibrio. Illudis mihi, et illudis me. Ioco me tractas in re neutiquam iocosa.
Co. Minime rideo: id, quod res est, dico. Non rideo quidem; imo rem ipsam dico. Serio loquor. Ex animo loquor. Simpliciter loquor. Vera loquor.
Pa. Ita tibi semper stet in capite pileum15), ut ista tu simpliciter loqueris. Sed cesso abire domum, cogniturus, quo statu sint illic omnia?
Co.Offendes nova permulta.
Pa. Credo; sed utinam omnia ex animi sententia.
Co. Isthuc optare licet omnibus; sed hactenus obtigit nemini.
Pa. Hoc quoque commoditatis adferet utrique nostrum sua peregrinatio, quod dulcior erit posthac domus.
Co. Nescio: nam video, quosdam septies illo recurrere. Adeo scabies illa sine fine solet prurire, si quem semel invaserit.

Adnotationes: 

1) antipodes sunt populi, qui habitant in parte terrae nobis opposita et subiecta.
2) taurus est vir in rebus Venereis fortis.
3) lamiae sunt veneficae mulieres, quae strigum instar infantium sanguinem sugunt, sive ipsae striges (strix -strigis f.) aves nocturnae, quae infantibus insidiari olim creditae sunt, et a quibus etiam nomen factum maleficis mulieribus.
4) prōmuscis, idis, f. est proboscis elephanit; quae proboscis -idis, f. Graecum nomen, dictum, quod ante depascat; et est porrecta corporis par inhaerens naribus, quae, excepto homine, in aliis animalibus invenitur.
5) paxillus -i m., veri similiter deminutivum verbi, quod est palus -i, m., est sudes, lignum acutum, quod solet in terram defigi ad fulcienda aedificiorum fundamenta, aut castra munienda, aut claudendos hortos, aut sustinendas vites, aut similes usus
6) follis -is m. proprie est sacculus coriaceus, qui vento aliave re impletur.
7) harpago -onis m. instrumentum ferreum, in fine aduncum, quo aliquid apprehenditur et deripitur attrahiturve. Ad varios usus, praesertim bellicos.
8) cuneus -i m. est instrumentum ferreum, aut ligneum, quo finduntur ligna, cuius pars interior acuta est, superior lata et ampla.
9) falx falcis f. est ferramentum incurvum, seu aduncum, ad varios usus in re rustica: aliud est, quo segetes metuntur.
10) hamus -i m. parvus uncus ferreus, ex quo piscatores escam suspendunt, quam dum captat, piscis ore capiatur; hinc Erasmus ad principale colloquii argumentum -ad sacerdotia captanda- transgreditur
11) = radendo auferre
12) Moneta -ae f. fuit cognomen Junonis, quia Romanos monuisse credita est, ut propter terrae motum sue plena rem divinam facerent, ut est apud Cic.; moneta est templum, in quo pecunia cuditur; item est pecunia signata forma publica, nummus; item moneta ipsam notam pecuniae significat.
13) nasus -i m. pars faciei oculis interiecta; latiori sensu odoratus sive odorandi sensus; sedes irae et bilis, quia iratis cum conractione vultus rugat et nasus; refertur etiam ad sagacitatem, acrimoniam in deprehendis aliroum vitiis, et acri irrisione salsaque dicacitate insectandis.
14) nasutus = magnum habens nasum; translate sagax, acutus in deprehendis aliorum vitiis, irrisor, dicax.
15) pileum -i n. tegumen et indumentum virile capitis, ut calvatica et mitra muliebre.

 
< Antecedens   Proximum >